Cryfhau Gwenyn Lleol, yn Naturiol
Gwneud Cynnydd
Mae gwneud cynyddiadau yn un o’r ffyrdd mwyaf effeithiol o gryfhau eich apiari tra’n cefnogi poblogaeth ehangach y gwenyn lleol. Drwy greu rhaniadau o wenyn sydd wedi addasu’n lleol ac sy’n gwrthsefyll Varroa yn naturiol, gall gwenynwyr ddisodli colledion gaeaf, ehangu’n gynaliadwy, a helpu i gryfhau gwydnwch y gwenyn ar draws ardal LLEBKA.
Mae bridio gwenyn yn lleol yn lleihau’r angen i fewnforio brenhinesau neu gytrefi o du allan i’r ardal — mewnforion sy’n gallu ei chael hi’n anodd yn ein hinsawdd ac sy’n peryglu gwanhau nodweddion ein gwenyn brodorol sydd wedi esblygu’n ofalus dros amser. Mae’r dudalen hon yn cyflwyno dulliau syml ac ymarferol ar gyfer gwneud cynyddiadau, gan helpu gwenynwyr i gefnogi cytrefi iach tra’n cyfrannu at warchodaeth hirdymor ein Gwenyn Du Cymreig.
Pam Mae Gwenyn Lleol yn Bwysig
Mae gwenyn a fagir unrhyw le yn y byd fel arfer yn perfformio orau yn yr ardal maent wedi addasu iddi — gyda’i hinsawdd leol, patrymau tywydd, porfa, a geneteg y gwenyn dronau cyfagos. Mae hyn bellach yn cael ei dderbyn yn eang. Yn aml, nid yw gwenyn a ddaw o ardaloedd “tramor” yn ffynnu fel y gobeithir, ac fe’u cyflwynir yn aml am resymau masnachol, heb ddigon o ystyriaeth i’r gwenyn eu hunain nac i’r amgylchedd ehangach.
Dylai gwenyna fod yn bleserus ac yn werth chweil. Dylai hefyd roi’r boddhad inni o gefnogi ein hamgylchedd lleol, cryfhau poblogaeth ein gwenyn brodorol, a chynhyrchu mêl i ni ein hunain, i ffrindiau, ac efallai i gwsmeriaid. Mae gwneud cynyddiadau o wenyn sydd wedi addasu’n lleol yn un o’r ffyrdd gorau o gyflawni hyn i gyd.
Sut mae Gwenyn yn Cynyddu'n Naturiol
Os cânt eu gadael i’w dyfeisiau eu hunain, bydd gwenyn sy’n byw mewn amgylchedd glân a chytbwys yn atgynhyrchu’n naturiol. Maent yn gwneud cynyddiadau i wneud iawn am golledion a achosir gan y tywydd, argaeledd porfa, heneiddio’r brenhinesau, a hyd oes naturiol y gwenyn eu hunain.
Fel gwenynwyr, rydym yn dewis tywys a chefnogi’r broses hon. Drwy wneud hynny, rydym yn helpu i ail-gydbwyso’r amgylchedd, cynnal cytrefi iach, ac — pan fo amodau’n caniatáu — cynhyrchu gormodedd o fêl. Mae’r dull hwn yn cyd-fynd yn agos â phwyslais hirsefydlog ar egwyddorion ffermio, helwyr-gasglwyr, a stiwardiaeth amgylcheddol.
Egwyddorion Allweddol Gwneud Cynyddiadau
Er mwyn annog cytref (neu ran ohono) i wneud cynyddiadau, rhaid i’r gwenyn gredu eu bod wedi colli eu brenhines ac angen magu un newydd yn ei lle.
Er mwyn i hyn lwyddo:
-
Rhaid i’r gytref fam fod yn ddigon cryf i’w rhannu
-
Mae angen i’r ddwy ochr o’r rhaniad gael:
-
Gwenyn o wahanol oedrannau
-
Wyau ar grwybrau glân
-
Nythfa (brood)
-
Digon o fwyd wrth gefn
-
-
Rhaid ystyried hefyd:
-
Amser y flwyddyn
-
Argaeledd gwenyn dronau ar gyfer paru
-
Amodau tywydd
-
Porfa barhaus neu’r angen am fwydo atodol
-
Bydd angen i chi hefyd benderfynu a ydych yn anelu at wneud un gytref ychwanegol neu sawl un.
Dewisiadau sylfaenol ar gyfer gwneud cynyddiadau o gytrefi sydd â digon o gryfder ac adnoddau.
Isod ceir tri dull cyffredin ar gyfer cytrefi sydd â digon o gryfder ac adnoddau.
Rhaniad Niwc Syml
Mae’r rhaniad symlaf yn golygu tynnu o’r gytref fam:
-
Tair ffrâm gydag wyau a nythfa
-
Dwy ffrâm o fwyd (mêl, neithdar, ychydig o baill)
Rhoddir y rhain mewn bocs niwc, gan sicrhau bod digon o wenyn o wahanol oedrannau gyda nhw.
Gall bocs niwc fod yn:
-
Niwc pwrpasol ar gyfer pum neu chwe ffrâm, neu
-
Bocs nythfa llawn wedi’i leihau gyda byrddau llenwi (dummy boards)
Symudir y niwc i stand newydd yn yr apiari. Mae’r gytref fam — gyda’r frenhines — yn aros ar y stand gwreiddiol ac yn cael ei hail-lenwi â chrwybrau wedi’u tynnu (drawn comb) neu sylfaen (foundation).
Annog Adeiladu Crwybrau Cyn Rhannu
Os nad oes gan y gytref fam ddigon o grwybrau wedi’u tynnu (drawn comb) neu ddigon o wenyn, gallwch annog datblygiad pellach yn gyntaf.
Gwneir hyn drwy:
-
Ychwanegu ail flwch nythfa heb rwyll frenhines (queen excluder)
-
Caniatáu i’r frenhines ddodwy drwy’r ddau flwch
-
Annog cynhyrchu cwyr a chreu crwybrau newydd
Ar yr adeg briodol, rhennir fframiau o nythfa rhwng y ddau flwch, gyda sylfaen (foundation), storfeydd, a byrddau llenwi (dummy boards) os oes angen.
Yna caiff y blychau eu gwahanu:
-
Mae un gytref yn cadw’r frenhines wreiddiol (fel arfer ar y stand gwreiddiol)
-
Symudir y llall i stand newydd i fagu celloedd brenhines brys (emergency queen cells)
Cydbwyso’r Gwenyn Sy’n Dychwelyd i Hedfan
Yn draddodiadol, mae’r gytref sydd â brenhines yn aros ar y stand gwreiddiol, a symudir y gytref ddi-frenhines i ffwrdd. Fodd bynnag, nid yw pawb yn cytuno â hyn, ac mae dewisiadau eraill defnyddiol.
Un opsiwn yw:
-
Cadw’r ddwy gytref yn agos at ei gilydd
-
Cael y mynedfeydd yn wynebu’r un cyfeiriad
-
Gosod bwrdd neu sgrin rhwng y ddwy fynedfa
Mae hyn yn helpu i rannu’r gwenyn sy’n dychwelyd o hedfan yn fwy cyfartal rhwng y cytrefi.
Os nad yw hyn yn ymarferol, gall symud y cychod ymhellach oddi wrth ei gilydd neu ogwyddo’r mynedfeydd gyflawni effaith debyg. Mae arsylwi a barn y gwenynwr yn allweddol.
Dulliau Amgen
Gyda’r dulliau uchod, nid yw bob amser yn hanfodol dod o hyd i’r frenhines ymlaen llaw, cyn belled â bod gan bob rhaniad ddigon o gryfder ac adnoddau.
Dull dilys arall yw:
-
Gadael y gytref ddi-frenhines ar y stand gwreiddiol i dderbyn y gwenyn chwilota sy’n dychwelyd
-
Symud y gytref sydd â brenhines dri metr neu fwy i ffwrdd
Gyda digon o wenyn, gall y gytref frenhines-iawn ailadeiladu’n gyflym, tra bod y gytref ddi-frenhines yn magu brenhines newydd. O gytref fam gref, gall hyn ganiatáu cynnydd cyflymach.
Gair Olaf i Wenynwyr Newydd
I’r rhai sy’n newydd i wneud cynyddiadau, mae’r cyngor pwysicaf yn syml: rhowch gynnig arni.
Darllenwch, meddyliwch am eich nodau, ystyriwch eich opsiynau, a thrafodwch gyda gwenynwyr eraill. Mae mentoriaid ac aelodau LLEBKA bob amser yn awyddus i helpu, rhannu profiad, a’ch cefnogi wrth i chi fagu hyder.
Mae gwneud cynyddiadau gymaint am ddysgu ag ydyw am wenyn — ac mae pob tymor yn dod â dealltwriaeth newydd.