Beelines - Ebrill 2026

Roedd y chwe diwrnod sych a heulog ar y cyfan rhwng 18 a 26 Mawrth yn hynod groesawgar, i ni ac i’r gwenyn. Roedd yn hyfryd clywed ‘sŵn y gwanwyn’, ac yn ein hachos ni, roedd hynny’n golygu sefyll o dan ganopi gwyn o flodau eirin duon. Onid yw’r blodau’n arbennig o doreithiog eleni? A dylent fod yn arwydd o gynhaeaf da o eirin duon yn yr hydref.

Dydd Mercher y 18fed oedd y diwrnod cynhesaf, gyda Phorthmadog yn cofnodi 20°C, dim ond ychydig y tu ôl i safle ger Aberystwyth a gipiodd record tymheredd uchaf y DU am y flwyddyn hyd hynny. Manteision ni ar y cynhesrwydd i archwilio ein cytrefi’n iawn am y tro cyntaf eleni. Mae’n bleser mawr gallu dweud bod popeth yn ymddangos yn iawn ar hyn o bryd. Roedd y gwenyn yn brysur yn casglu paill o helyg, eirin duon a dant y llew. Mae paill melyn dant y llew yn hawdd ei adnabod ar yr adeg hon o’r flwyddyn. Mae’n baill ‘pigog’ sy’n glynu wrth y blew ar ben y wenynen ac o’i gwmpas, ac ar ran uchaf ei habdomen, ac mae’n amlwg yn anodd i’r gwenyn ei dynnu oddi arnynt.

Dyma’r adeg i ddod o hyd i’r breninesau os ydych am eu marcio. Roedd rhai o’n breninesau ni’n dal wedi’u marcio’n glir o’r tymor diwethaf, roedd angen ailfarcio rhai, ac roedd eraill eto i’w canfod er mwyn eu marcio am y tro cyntaf. Roedd gennym ddiddordeb arbennig mewn chwilio am frenhines a oedd yn ei phumed flwyddyn y tymor diwethaf. A fyddai hi’n ail enghraifft gennym o frenhines yn cyrraedd ei chweched tymor ac yn dodwy wyau sy’n datblygu’n wenyn gweithgar? Na fyddai! Rywbryd ar ôl ein harchwiliad olaf o’r gytref y tymor diwethaf, roedd y gwenyn wedi rhoi brenhines newydd yn ei lle, a’r hyn a ganfuom oedd brenhines newydd a oedd eisoes wrthi’n dodwy’n dda.

Efallai y bydd o ddiddordeb nodi ein bod, mewn un cwch, wedi mynd drwy’r fframiau, ac yna’n ôl drwyddynt eto, ond wedi methu dod o hyd i’r frenhines o hyd. Fe wnaethom gyfaddef ein bod wedi cael ein trechu a throi i nôl y bwrdd coron. Gallwch ddyfalu beth ddigwyddodd! Dyna lle’r oedd hi, gyda’i gosgordd o wenyn gweithgar ar ochr isaf y bwrdd. Rydym wedi dod o hyd i freninesau ar wahanyddion brenhines yn achlysurol iawn, ond efallai mai dyma’r tro cyntaf inni ddod o hyd i un ar fwrdd coron.

O’r hyn rydym wedi bod yn ei wneud gyda’n gwenyn ein hunain, awn ymlaen at rywbeth y bydd llawer o aelodau efallai am ei gynllunio, sef rheoli heidio. Os ydych am reoli heidio, a ydych yn dewis rhannu cytref yn rhagweithiol, neu barhau i archwilio bob saith diwrnod ac yna rhannu’r gytref pan ddarganfyddir celloedd brenhines?

Wrth rannu’n rhagweithiol, rydych yn rhannu’r gytref, gan gofio bod angen iddi fod yn gytref gref, cyn i’r gwenyn ddechrau adeiladu celloedd brenhines. I ddechreuwyr sydd ag un neu ddwy gytref, mae llawer o fanteision i’r dull hwn. Yn gyntaf, mae’n lleihau’r angen i archwilio’r cychod yn rheolaidd i chwilio am gelloedd brenhines. Yn ail, dyma’r dull symlaf o rannu cytref yr ydym yn ei adnabod. Ac yn drydydd, gan ei fod yn lleihau’r pryder ynghylch ‘methu gweld’ celloedd brenhines, gallwch ymlacio, arsylwi ar eich gwenyn ac archwilio’ch cytrefi er mwyn cael y pleser pur o wylio’r ddau gwch yn datblygu. Bydd un gytref yn magu brenhines newydd, tra bydd y llall, gyda’r frenhines wreiddiol, yn dodwy ‘fel pe bai’n wallgof’ er mwyn ailadeiladu’r gytref i’w maint llawn. Rydym yn galw’r dull hwn yn ‘Rhaniad Phil’, ar ôl Phil Jones a rannodd y manylion â ni flynyddoedd lawer yn ôl.

Rhaniad Rhagweithiol Phil

Mae angen cytref gref arnoch, hynny yw, nythaid (wedi’i selio gan mwyaf fel arfer) ar 7 neu 8 o’r 11 ffrâm yn y blwch magu. Yn ail, mae angen diwrnod cynnes iawn, pan fydd hi’n ddigon cynnes i wisgo llewys byr, fel arfer yn ystod cyfnod o dywydd heulog sefydlog ym mis Mai. Ac yn drydydd, mae angen ail gwch, sef llawr, blwch magu (gydag 11 ffrâm o sylfaen gwyr), bwrdd coron a tho.

Felly, dyna chi’n sefyll y tu ôl i’ch cwch prysur, fel arfer rhwng 11yb a 2yp ar ddiwrnod heulog braf ac addas. Rhowch ychydig o fwg yn dyner i’ch cwch, eich cwch ‘gwreiddiol’ wrth gwrs, ac arhoswch ddau funud i’r ‘neges’ fwg gael ei chyfleu. Nawr symudwch y cwch gwreiddiol yn ofalus ddwy droedfedd i un ochr. Gosodwch y ‘cwch newydd’ yn union yn y man lle’r oedd y cwch gwreiddiol. Dylai’r ddwy fynedfa wynebu’r un cyfeiriad, ac ar hyn o bryd dylai’r cwch newydd gynnwys dim ond y blwch magu gwag ar ei lawr, hynny yw, dylai’r fframiau â sylfaen gwyr fod wedi’u tynnu allan a’u rhoi i un ochr (yn sefyll yn unionsyth ac allan o’r haul er mwyn atal y sylfaen gwyr rhag meddalu a chamffurfio).

Nawr agorwch y cwch gwreiddiol ac, un ar y tro, symudwch chwe ffrâm yn dyner, gyda’r gwenyn arnynt, i’r cwch newydd, gan eu gosod yng nghanol y blwch magu. Bellach mae gennych bum ffrâm yn y blwch gwreiddiol. Trefnwch y fframiau’n ofalus fel bod y crwybrau sy’n cynnwys mêl ar y tu allan (a’r nythaid, wrth gwrs, ar y fframiau canolog). Canolwch y pum ffrâm sydd ar ôl yn yr hen gwch. Ychwanegwch fframiau newydd â sylfaen gwyr bob ochr i’r fframiau canolog nes bod yr 11 ffrâm gywir ym mhob blwch magu.

Gwthiwch y fframiau’n dyner at ei gilydd i gau unrhyw fylchau rhyngddynt. Ychwanegwch fwrdd gwahanu ym mhob blwch magu os oes un ar gael, ac yna gosodwch y bwrdd coron a’r to ar bob cwch. Dyna’r gwaith wedi’i wneud! Ac mae’n debyg ei fod wedi cymryd llai o amser na theipio’r nodiadau hyn!

Rydych bellach wedi rhannu’r gytref, gan ddosbarthu’r fframiau gyda’u nythaid, paill a mêl. Y peth olaf i’w ystyried yw’r gwenyn eu hunain. Bydd y gwenyn sy’n glynu wrth y fframiau, sef y gwenyn iau, wedi’u rhannu rhwng y ddau gwch ar eu fframiau priodol. Nawr ystyriwch y gwenyn sy’n hedfan. Mae angen eu rhannu hwythau rhwng y ddau gwch, y ddwy gytref newydd.

Does dim angen brysio. Sefwch tua phedwar metr o flaen y ddau gwch a gwyliwch y gwenyn hedfan yn dychwelyd. I ble maen nhw’n mynd? Pa fynedfa maen nhw’n ei dewis? Yn ddelfrydol, byddai’r gwenyn hedfan yn rhannu eu hunain yn gyfartal, gyda hanner yn dychwelyd i bob cwch. Nid dyna sy’n digwydd fel arfer! Mae ffactorau sy’n eu denu. Gall y gwenyn arogli’r cwch gwreiddiol ac mae’n well ganddynt hwnnw. Dim ond un o’r ddau gwch sydd bellach â brenhines, ac mae hynny hefyd yn ffactor sy’n denu’r gwenyn.

Mae angen addasu safleoedd y cychod er mwyn ‘perswadio’ y gwenyn hedfan i rannu rhwng y ddau. Gellir gwneud hyn mewn sawl ffordd. Gallwch symud y ‘cwch cryfach’, hynny yw, yr un sydd â mwy o wenyn hedfan, ymhellach oddi wrth y cwch arall. Os yw’r ddau gwch ar stand, gallwch droi un ohonynt, er enghraifft, 45 gradd. Arsylwch ar y sefyllfa eto. Os nad yw’r gwenyn hedfan yn rhannu o hyd, cynyddwch y pellter neu faint y troad.

Os na ellir rhannu’r gwenyn hedfan drwy symud y cychod fel hyn, mae ‘tric’ arall. Gosodwch ryw fath o rwystr o flaen y cwch sydd â gormod o wenyn hedfan. Gall hwn fod yn bentwr tal o lystyfiant (rydym wedi defnyddio rhedyn, neu ganghennau tenau addas â dail), neu rydym hefyd wedi defnyddio darn mawr addas o fwrdd. Gwnewch beth bynnag sydd ei angen i berswadio’r gwenyn hedfan i rannu rhwng y ddau gwch.

Dim ond unwaith rydym wedi sôn am y ‘frenhines’. Mae hi, wrth gwrs, yn un o’r ddau gwch ar ôl y rhaniad. Mae hynny’n iawn, ac nid oes ots ym mha un. Os ydych yn awyddus i wybod ym mha gwch y mae’r frenhines, gwnewch archwiliad byr o’r ddau gwch ymhen 7 i 12 diwrnod. Erbyn hynny, bydd un cwch wedi cynhyrchu celloedd brenhines, tra bydd wyau ffres a larfa newydd yn y llall, sef y cwch sydd â’r frenhines.

Mae’n ddefnyddiol iawn cofio 3, 5, 8, sef nifer y diwrnodau yn natblygiad brenhines: wy (3 diwrnod), larfa (5 diwrnod) a chwiler (8 diwrnod). Am amser hir roeddwn wedi ysgrifennu’r tri rhif pwysig hyn ar fraich chwith fy siwt wenyn. Efallai y bydd cofio 3 + 5 = 8 yn ddefnyddiol (yn enwedig i’r rhai ohonom sydd â rhai nodweddion dyslecsia).

Ar ôl datblygiad llawn o 16 diwrnod (neu ddiwrnod ynghynt os bydd y gwenyn yn defnyddio wy sydd eisoes yn hŷn), bydd brenhines newydd yn ymddangos. Y peth gorau wedyn yw gadael llonydd i’r gytref honno am o leiaf bythefnos, ac yn ddelfrydol am dair wythnos, er mwyn caniatáu i’r frenhines ddatblygu a pharu heb aflonyddwch. Pob lwc, ac mae croeso ichi gysylltu â ni neu ag aelodau’r pwyllgor os oes angen eglurhad neu gymorth.

Mae wir yn teimlo fel dechrau tymor gwenynnu newydd, gyda’r cychod yn ehangu a llif aruthrol o wybodaeth am wenyn yn ein cyrraedd. Ond digon yw digon, felly dyma rai nodiadau byr:

Roedd Confensiwn Cymdeithas Gwenynwyr Cymru (WBKA) ddydd Sadwrn 28 Mawrth yn hynod ddiddorol, a chafodd 13 aelod o LLEBKA fwynhad mawr ohono.

Ar wahoddiad, ymwelwyd â Chymdeithas Gwenynwyr Môn ar 1 Ebrill i roi darlith o’r enw “Y Llwybr at Wrthiant i Varroa a Gwenynnu Heb Driniaethau”. Mae llawer o aelodau Cymdeithas Gwenynwyr Môn yn awyddus iawn i symud i’r cyfeiriad hwnnw.

Yn ôl at ochr ymarferol gwenynnu. Heddiw, 7 Ebrill, cawsom ail ddiwrnod heulog a chynnes iawn, gyda thymheredd o bron i 25°C wedi’i gofnodi ar Ynys Môn. Wedi’u calonogi gan y tywydd cynnes, mae’r breninesau’n dodwy’n gyflym, ac felly mae’r nythaid yn ehangu ar yr un cyflymder.

Dros y ddau ddiwrnod diwethaf, rydym wedi newid lloriau’r cychod ac wedi gosod yr uwchflwch cyntaf ar bob cwch. Mae ffrind yn ne Lloegr yn dweud bod yr uwchflychau’n llenwi (mae’r rêp had olew yn ei flodau yno), a bod y celloedd brenhines cyntaf eisoes wedi’u gweld!

A yw eich blychau denu heidiau yn eu lle? A oes gennych flwch niwclews a chwch sbâr yn barod ar gyfer eich rhaniad neu’ch haid gyntaf?

Mwynhewch y tymor.

Os oes gennych sylwadau, gwybodaeth, stori am wenyn neu awgrymiadau yr hoffech eu rhannu ag aelodau, rhowch wybod inni a byddwn yn eu cynnwys yn BeeLines.